Mevzu Sosyal Bilimler Dergisi Türkçe ve İngilizce dillerinde hazırlanmış özgün makale, kitap kritiği, bilimsel toplantı çalışmaları ve biyografiler yayımlayarak sosyal ve beşeri bilimler alanında ulusal ve uluslararası bilgi birikimine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.
Kelam İlminin Oluşum Sürecine Dair Sistematik Bir Analiz: Hayrettin Nebi Güdekli, Kelam'ın Teşekkülü: Bilgi, Varlık ve Tanrı, İstanbul: Klasik Yayınları, 2024
Hayrettin Nebi Güdekli’nin Kelâmın Teşekkülü isimli eseri kelâm ilminin tümel bir disiplin olup olmadığını sorgulamaktadır. Bu yönüyle eser kelâmın ilk yıllarından itibaren ortaya çıkan ve filozoflarca cedel ilmine indirgenen kelâmın mâhiyetinin metafizikle aynı olduğunu ortaya koymaya çalışmakta-dır. Bu yönüyle alanda önemli bir tartışma başlatmış gözükmekte ve kendi-sinden sonraki çalışmalara yön vermektedir. Çalışmamız bu eserin daha iyi anlaşılması için içerik ve yöntem yönünden incelemekte ve eserin neden ol-duğu tartışmaları ortaya koymaktadır.
Tarâbîşî’nin Hadis Rivayet Tarihi ile İlgili Bazı Görüşlerinin Tenkidi ve Değerlendirilmesi
Hz. Peygamber (s.a.s.) ve hadisleri, yalnızca Müslümanların değil, gayri-müslim araştırmacıların da dikkatini çekmiş; bu alanda pek çok çalışma ya-pılmıştır. Gayrimüslim araştırmacıların hadis hakkındaki tenkit ve değerlen-dirmelerini inceleyen çok sayıda makale ve tez bulunmaktadır. Bu araştırma da benzer şekilde, Müslüman olmayan bir düşünür olan Georges Tarâbîşî’nin (ö. 2016) Min İslâmi’l-Kur’ân ilâ İslâmi’l-hadîs adlı eserindeki hadis ilmine yöne-lik görüşlerini ele almaktadır. Tarâbîşî’nin, hadis rivayet tarihine dair ileri sür-düğü; tarihsel süreçte hadislerin niceliksel olarak arttığı ve isnâd sisteminin yerleşmesiyle metin tenkidinin ihmal edildiği şeklindeki iddiaları değerlendi-rilmiştir. Araştırmada, erken dönem hadis sayılarının hem klasik kaynaklar hem de çağdaş dijital veri tabanları ışığında yaklaşık beş bin civarında sabit kaldığı; sonraki dönem hadis koleksiyonlarında yer alan gayr-i mükerrer riva-yetlerin de bu sayıya yakın olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Tarâbîşî’nin metin tenkidinin tamamen göz ardı edildiği iddiasının tarihsel verilerle örtüşmediği; bilakis metin tetkiki uygulamalarının sahâbe döneminden itibaren mevcut olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgular, Tarâbîşî’nin değerlendirmelerinin birçok yönüyle Goldziher, Schacht ve Juynboll gibi oryantalistlerin yaklaşımla-rıyla paralellik gösterdiğini ortaya koymaktadır.
Körfez Arap Ülkeleri-Çin Siyasi ve Ekonomik İlişkilerinin Neoklasik Realizm Perspektifinden Analizi
Bu çalışma, son yıllarda Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleri ile Çin Halk Cumhuriyeti (Çin) arasında yaşanan yakınlaşmayı mümkün kılan faktör-leri incelemektedir. Küresel düzeyde genelde Batı’nın, özelde ise Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) geleneksel müttefiki olan KİK ülkelerinin son yıllarda ABD ile ilişkilerini krize sürükleyebilecek ölçüde Çin ile yakınlaşma yoluna girmeleri uluslararası politika araştırmacılarının mevcut küresel düzen içerisinde açıklamakta zorlandığı bir gelişme oldu. Dolayısıyla küresel, yerel ve bölgesel siyasette önemli kırılmalara işaret eden bu durum çözümlenmesi gereken önemli bir sorunsalı gün yüzüne çıkardı. Bu bağlamda ABD’ye rağmen taraflar arasında derinleşen ilişkilerin çok düzeyli bir yaklaşımla çözümlenebileceği iddiasında olan bu çalışma “KİK, genel olarak dünyada, özel ola-rak Ortadoğu’da önemli bir oyuncu olarak yükselen Çin ile ilişkilerini neden ve nasıl geliştirebildi?” sorusuna yanıt aramaktadır. Bu çerçevede çok düzeyli bir analiz çerçevesi sunan neoklasik realizm, çalışmaya teorik olarak rehberlik ederken, tarafların birbirlerine yakınlaşma tercihlerinin siyasi, ekonomik ve savunma boyutlarını anlamak için süreç izleme yöntemi kullanılacaktır.
Klasik ve Modern Perspektiften Kur’an’da Bahsedilen Gaybî Varlıkların Gerçekliği/Mahiyeti Meselesi
Kur’an’da gayb, epistemolojik anlamının yanı sıra insan idrakini aşan bir alan olarak muhataba takdim edilmektedir. Bu çerçevede melek, şeytan ve cin bu alanda gaybî varlıklar olarak konumlandırılmaktadır. Diğer yan-dan gerek İslam ilim geleneğinde gerekse de günümüzde bu varlıkların ma-hiyet meselesi merak konusu olmuştur. Her ne kadar geleneksel anlayışta bu varlıların ontolojik bir gerçekliğinin ve şahsiyetinin olduğu kabul edilse de klasik ve modern dönemde bazı çevrelerin bunu sorguladıkları ve farklı an-lam arayışlarına gittikleri görülmektedir. Dolayısıyla bu araştırmanın konu-sunu Kur’an’da zikredilen gaybî varlıkların (melek, cin ve şeytan) mahiyeti tartışması oluşturmaktadır. Bu minvalde konuyla ilgili klasik ve modern yaklaşımların tespiti ve değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Kur’an’da gaybî varlıkların mahiyetine dair yapılan tartışmada tarafların delillerinin neler olduğu, bunların nasıl bir bağlama oturduğu ve bu yaklaşımlardan hangisinin Kur’an’ın anlam dünyasına uygun düştüğü araştırmanın soru cümlelerini teşkil etmektedir. Bu doğrultuda metin/yorum çözümlemesi, tarihsel bağlamlandırma ve mukayeseli analiz yöntemleri takip edilerek ko-nuyla alakalı klasik ve modern yorumlar tespit edilecek, tespit edilen yorum-lar arasında karşılaştırmalar yapılacak ve değerlendirmelerde bulunulacak-tır. Çalışma neticesinde Kur’an’daki gaybî varlıkların ahlakî-inşâî ve ontolo-jik-epistemolojik bütünlük içerisinde muhataba sunulduğu, bu bütünlüğü bozaracak yorum ve yaklaşımlardan sakınılması gerektiği anlaşılmıştır. Zira bu varlıkların sadece metafiziksel bir şahsiyet olarak görülüp tarihsel, mito-lojik veya kültürel kabullerin etkisiyle yorumlanması, Kur’an’ın bu kavram-lar vasıtasıyla muhataplar üzerinde tevhit merkezli zihinsel, davranışsal ve ahlâkî olarak hedeflediği dönüştürücü etkiyi gölgede bırakacağı düşünül-mektedir.
et-Teshîl li ʿulûmi’t-Tenzîl Tefsiri Hakkında Yapılmış Akademik Araştırmalar: Bir Literatür İncelemesi -Türkiye, Arap ve Batı Dünyası Ölçeğinde-
Bu çalışmada Endülüs Tefsir geleneğinin son temsilcilerinden biri olan İbn Cüzey el-Kelbî’nin (ö. 741/1340) et-Teshîl li ʿulûmi’t-Tenzîl adlı tefsiri hak-kında Türkiye, Arap dünyası ve Batı’da yapılmış akademik çalışmalar ince-lenmiştir. et-Teshîl dar hacimli bir tefsir olmasına rağmen çok yönlü bir eser olan et-Teshîl ilki Kur’an tarihi, Kur’an kavramları, Tefsirde tercih olgusu, Tef-sir literatürü ve belagat ilmi; diğeri ise garîb kelimeler hakkında kaleme aldığı iki mukaddimeye sahip olmasıyla öne çıkmaktadır. Çok yönlü bir âlim olan İbn Cüzey’in bu özelliği et-Teshîl’e de yansımış; eserde Kıraat, Fıkıh, Kur’an ilimleri, Mantık, Kelam ve Tasavvufa ilişkin yorumlar yapılmıştır. Eser kendi-sinden sonra kaleme alınmış çok sayıda tefsire kaynaklık etmiş olmasına rağ-men et-Teshîl hakkında sınırlı sayıda akademik çalışma yapılmıştır. Bununla birlikte özellikle son yıllarda eser hakkındaki akademik çalışmaların sayısında ciddi artış yaşandığı görülmektedir. et-Teshîl hakkında yapılan akademik ça-lışmaların çoğunda daha önce yapılmış çalışmalardan yeterince yararlanılma-dığı görülmektedir. Bu da araştırmacıların esere ilişkin literatür hakkında ye-terli bilgiye sahip olmamasından kaynaklanmaktadır. Bu durum yapılan ça-lışmaların bilimsel kalitesini ve kapsayıcılığını da etkilemektedir. Nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı bu çalışmada İbn Cüzey’in et-Teshîl isimli tefsiri hakkında on yedi kitap, dört kitap bölümü, yetmiş beş ma-kale, altmış sekiz tez ve iki bildiri olmak üzere toplam yüz altmış yedi çalışma tespit edilmiştir. et-Teshîl tefsiri hakkında Türkiye’de, Arap dünyasında ve Batı’da bir ansiklopedi maddesine rastlanmamıştır. Bu çalışmaların çoğu Arap dünyasında yapılmış olup eser hakkında en az çalışma Batı’da yapılmıştır. Bu makalede İbn Cüzey’in et-Teshîl tefsiri hakkında yapılmış akademik çalışmalar hakkında veri sunarak eser hakkındaki sonraki çalışmalara ışık tutulması he-deflenmektedir.
Okul Kültürünün Yordayıcısı Olarak Değer Temelli Liderlik
Bu araştırmada okul yöneticilerindeki değer temelli liderlik algısı ile okul kültürü algısı arasındaki ilişkiler belirlenmeye çalışılmıştır. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeline göre tasarlanan çalışmanın bağımsız değişkenlerini değer temelli liderlik boyutları oluştururken, bağımlı değişkenlerini ise okul kültürü boyutları oluşturmuştur. Araştırmanın evrenini Türkiye’de Orta Anadoludaki bir ilde bulunan devlet okullarındaki 448 okul yöneticisi oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini basit tesadüfi yöntemle belirlenen ve araştırmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden 242 okul yöneticisi oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak “Değer Temelli Liderlik Ölçeği” ve “Okul Kültürü Ölçeği” kullanılmıştır. Analiz sürecine veri setlerinin dağılım özellikleri belirlenerek başlanmıştır. Bu kapsamda verilerin parametrik özelikler gösterdiği tespit edilmiştir. Yöneticilere ait görüşlerin aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri belirlenmiş, değişkenler arası ilişkiler korelasyon ve regresyon analizi teknikleriyle incelenmiştir. Bulgular, araştırmanın katılımcısı olan okul yöneticilerinin değer temelli liderliğin milli değerlere yönelim alt boyutunda (X̅=4.05) ve örgüt kültürünün destek kültürü alt boyutunda en yüksek ortalama (X̅=3.68) ile değerlendirilmiş olduklarını ortaya koymuştur. Değer temelli liderlik ve okul kültürü arasında pozitif yön-lü nispeten güçlü ilişkiler bulunmaktadır. Değer temelli liderliğin okul kültürü alt boyutlarını %51’i aşan oranlarda yordadığı [R=0.720; R2=0.514] belir-lenmiştir. Araştırma bulguları ilgili literatür temelinde tartışılmış ve bulgulara dayalı bazı öneriler de sunulmuştur.
Mekânın Kutsallaşması; Tunceli’nin Dini Ziyaret Yerleri İle Coğrafi Fenomenlerin İlişkisi
Antik dünyanın animistik inanışlarından günümüze doğaya ait pek çok un-sur, inançlar içerisinde değişen önemlerde kendisine yer bulmuştur. Güneş, ay, yıldızlar gibi göksel kültler ile yükseklik, dağ gibi topografik kültler ve su kültü en yaygın doğal dini temalardır. Zamanla doğa / mekân ayrılmaz biçimde inanç ile bütünleşmiş ve coğrafi mekânın bazı bölümleri kutsiyet kazanmıştır. Bir yeryüzü parçasının kutsal kabul edilmesi genellikle karma-şık bir süreç olmamakla birlikte pek çok nedenle ilgilidir. Dolayısıyla mekân içinde kutsalın kapsamı çok geniştir. Kutsal şehirler, kutsal dağlar, kutsal yapılar, kutsal nehirler, kutsal mağaralar, kutsal mezarlar bunlardan bazılarıdır. Alevî inancı içerisinde doğal kültler oldukça belirgindir. Doğa bütü-nüyle kutsaldır ve dini kişiliklerle de ilişkilidir. Nitekim Tunceli’de yaygın inanış olan Alevîlik inancında doğaya ait pek çok öge bulunmaktadır. Özellikle dini ziyaret yerleri ile coğrafi mekân ve doğal çevre arasında doğrudan bir ilişki bulunmaktadır. Nitekim Tunceli’deki ziyaret yerlerinde, “sıra dışı”,“olağanüstü” ve “benzersiz” olarak yorumlanabilecek coğrafi fenomenlere sıkça rastlanmaktadır. Bu coğrafi olağanüstülük algısı, zaman içinde ilahi bir iz ve “alamet” olarak değerlendirilmiştir. Tunceli heybetli dağları, derin vadileri, coşkun akarsuları ile hayranlık uyandırıcı zengin coğrafi / topografik varlıklara sahiptir. Böylelikle doğada ilahi olanla insanı buluşturduğuna inanılan hiyerofanik yapılar ortaya çıkmıştır. Bu çalışma, ülkemizde coğrafi mekânla kutsalın etkileşimi üzerine coğrafya perspektifiyle yapılan ilk çalışmalardan biridir. Çalışmanın amacı, Tunceli’deki ziyaretgâhların coğrafi çevre özelliklerini dikkate alarak, bu yerlerin kutsallık kazanmasında coğrafi fenomenlerin ve doğal çevre özelliklerinin etkisini araştırmaktır. Çalışmanın ilk bölümünde nazari çerçeve oluşturulmuş, ikinci bölüm arazi gözlem ve inceleme yöntemiyle toplanan verilerin değerlendirilmesine ayrılmıştır. Ayrıca ziyaret yerleri haritalandırılmış ve fotoğraflandırılmıştır.
Yabancıdan Misafire: Derrida’nın Misafirperverliği Bağlamında Göçmen Öğrenci Deneyimleri
Bu makale, Türkiye’deki uluslararası üniversite öğrencilerinin gündelik yaşamlarında misafirperverlik anları ile kabulün koşullandığı eşikler arasın-da gidip gelen salınım deneyimlerini Derrida’nın misafirperverlik kuramı çerçevesinde incelemektedir. Çalışmanın odağı, öğrencilerin yabancı ve mi-safir olarak adlandırılmaları üzerinden kurulan ilişki biçimlerinin, kampüs ve kent mekânlarında aidiyet duygusunu nasıl şekillendirdiğidir. Bu bağ-lamda çalışmanın temel problemi, Türkiye’de güçlü bir misafirperverlik söy-lemi ve çeşitli gündelik kabul pratikleri bulunmasına rağmen uluslararası öğrencilerin kimi bağlamlarda misafir olarak kucaklanırken kimi bağlamlar-da kalıcı yabancı olarak sınırda tutulmalarını mümkün kılan koşullu misa-firperverlik eşiklerinin nasıl işlediğini incelemektir. Araştırma, fenomenolojik bir yaklaşım ile yürütülmüş olup, Türkiye’nin orta ölçekli bir Anadolu ken-tindeki bir devlet üniversitesinde öğrenim gören, farklı ülkelerden gelen 20 uluslararası öğrenciyle gerçekleştirilen yarı-yapılandırılmış derinlemesine mülakatlara dayanmaktadır. Mülakat dökümleri, kodlama ve tema inşası yoluyla tematik analiz ile çözümlenmiştir. Katılımcıların cinsiyet, uyruk, dinî aidiyet, ten rengi ve Türkiye’de kalış süreleri bakımından çeşitlilik gösterme-si, misafirperverlik rejiminin farklı eksenlerde nasıl işlediğini gözlemlemeye imkân tanımaktadır. Kuramsal çerçeve, Derrida’nın koşullu ve koşulsuz misafirperverlik ayrımı, hostipitalite gerilimi, eşik, adlandırma, beklenmeyen misafir ve egemenlik gibi kavramları üzerine kurulmuştur. Bulgular misafir-perverlik deneyimleri, misafirperverliğin sınırları ve salınım deneyimleri olmak üzere üç tema başlığı altında sunulmaktadır. İlk tema, özellikle sınıf içi jestler, hediyeleşme, sofra ve komşuluk pratikleri üzerinden, öğrencilerin birçok bağlamda sıcak ve kapsayıcı karşılanabildiklerini göstermektedir. İkinci tema, dil rejimleri, bürokratik prosedürler, barınma piyasası, ırksal görünebilirlik ve yabancı ve misafir etiketleri üzerinden işleyen koşullu misa-firperverlik sınırlarını görünür kılmaktadır. Üçüncü tema ise, öğrencilerin kampüs ile sokak, içeride olma ile dışarıda bırakılma arasında salınan, “yüzde elli ait olma” gibi ifadelerle tarif ettikleri eşikte-olma hâline odak-lanmaktadır. Sonuç olarak çalışma, Türkiye’de uluslararası öğrenciler için işleyen misafirperverlik rejiminin, öğrencileri aynı anda hem kucaklayan hem de kalıcı bir yabancı konumunda tutan hiyerarşik ve koşullu bir yapıya sahip olduğunu, buna karşılık Derrida’nın koşulsuz misafirperverlik ideali-nin, misafirlik retoriğinden hak temelli birlikte yaşama paradigmasına geçiş için önemli bir etik ufuk sunduğunu savunmaktadır.
Yenilebilir Böceklerin Gıda Üretiminde Kullanımı ve Helal-Tayyib Perspektifi: Tenebrıo Molitor Üzerine Bir İnceleme
Küresel gıda güvenliği ve sürdürülebilirlik tartışmaları, alternatif pro-tein kaynaklarının gündeme gelmesine yol açmıştır. Bu çerçevede Tenebrio molitor (sarı un kurdu), yüksek besin değeri ve işlevsel özellikleri nedeniyle gıda endüstrisinde yeni bir bileşen olarak öne çıkmaktadır. Ancak İslâmi açıdan mesele yalnızca teknolojik boyutlarla sınırlı olmayıp helâl ve tayyib ilkelerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirmektedir. Klasik fıkıh literatü-ründe böceklerin büyük kısmı habâis kategorisinde görülmüş, sadece çekirgeye istisna tanınmıştır. Hanefî ve Şâfiî mezheplerinde böceklerin tüketimi câiz kabul edilmezken, Mâlikî mezhebinde belirli şartlarda daha esnek gö-rüşler bulunmaktadır. Bununla birlikte tayyiblik ilkesi, toplumun genel kabul ve tiksinti algısıyla birlikte ele alındığında T. molitor’un gıda amaçlı kulla-nımını problemli kılmaktadır. Bu çalışma, T. molitor’un fıkhî statüsünü nass, taabbudîlik, tayyiblik ve istihale kriterleri çerçevesinde analiz etmekte ve mevcut şartlarda helâl-tayyib bütünlüğü açısından uygun görülmediğini ortaya koymaktadır. Sonuçta, böcek bazlı gıdaların artan yaygınlığı karşı-sında fıkıh âlimleri, gıda bilimcileri ve helâl sertifikasyon otoritelerinin ortak çalışmaları ile yeni içtihat ve değerlendirmelere ihtiyaç olduğu vurgulan-maktadır.
Allah'ın Sıfatlarının Temellendirilmesinde Tekâbül Delili ve Eleştirisi
Bu makale, klasik kelâm geleneğinde ilâhî sıfatların temellendirilmesin-de önemli bir rol oynayan tekâbül delili ve bu delile yönelik eleştirileri ince-lemektedir. Tekâbül delili, bir varlıkta herhangi bir sıfatın yokluğunun zo-runlu olarak o sıfatın zıddının varlığını gerektirdiği mantığına dayanmakta-dır. Bu anlayışa göre, Allah'ta kemâl ifade eden bir sıfatın bulunmaması du-rumu, onun zıddı olan bir eksikliğin varlığını zorunlu kılar ki bu durum ulûhiyet makamıyla bağdaşmaz. Araştırmada, tekâbül delilinin özellikle ilk dönem Eşʻarî ve geç dönem Mâtürîdî kelâm ekollerindeki kullanımı detaylı olarak ele alınmaktadır. Eşʻarî geleneğindeki âlimler Allah’ın semʻ, basar ve kelâm sıfatlarının ispatında bu delile başvururken; Mâtürîdîler hayat, kudret ve ilim gibi sıfatların temellendirilmesindebaşvurmuşlardır. Müteahhir dö-nemde Râzî (ö. 606/1210), Âmidî (ö. 631/1233), Kemâlüddin el-Endükânî (ö. 777/1375), İbnü'l-Melâhimî (ö. 536/1141), Yahya b. Hamza el-Alevî (ö. 749/1348), Nasîrüddin et-Tûsî (ö. 672/1274) ve Allâme el-Hillî (ö. 726/1325) gibi farklı ekollerden düşünürler tarafından bu delile ciddi eleşti-riler yöneltilmiştir. Bu eleştiriler temelde iki noktada yoğunlaşmaktadır: İlki, Allah'ın zâtının mutlak farklılığı sebebiyle şâhid âlemden gayb âlemine ge-nelleme yapılamayacağı; ikincisi ise bir sıfatın bir varlıkta bulunmamasının zorunlu olarak o varlığın zıt sıfatla niteleneceği anlamına gelmeyeceğidir. Buna karşılık İbn Teymiyye (ö. 728/1328), tekâbül delilini güçlü biçimde savunmuştur. Ona göre, bu delili eleştirenler tekâbül kavramını çok dar bir çerçevede değerlendirmektedir. Araştırma sonucunda tekâbül delilinin ta-rihsel dönüşümü, delile yönelik eleştirilerin metodolojik temelleri, kelâm ekollerinin delili kullanım biçimleri, İbn Teymiyye'nin savunmacı yaklaşımı ve müteahhir dönemdeki işlevsel sınırlılıkları sistematik olarak ortaya ko-nulmuştur. Çalışmada öncelikle tekâbül kavramının çerçevesi belirlenmiş, Eşʻarî ve Mâtürîdî geleneklerindeki kullanımı incelenmiş, müteahhir dönem eleştirileri değerlendirilmiş ve delilin tarihsel dönüşümü karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele alınıp değerlendirilmiştir.
İslamiyet Öncesi Türk Giyim-Kuşamında Kimlik, Sembolizm ve Etnografik Kodlar
Türkler tarih boyunca sahip oldukları zengin kültürel miras ve sanatsal üretimleriyle Avrasya coğrafyasının önemli uygarlıkları arasında yer almıştır. Bu kültürel birikimin önemli bir parçasını ise giyim-kuşam oluşturmaktadır. Bu çalışma, İslamiyet öncesi Türklerin giyim-kuşam pratiklerini kimlik, sembolizm ve etnografik kodlar bağlamında incelemektedir. Bozkır yaşamının koşulları, ekonomik faaliyetler, inanç sistemleri ve toplumsal yapılanma, giyimin yalnızca işlevsel bir unsur değil; aynı zamanda kimlik ve aidiyetin göstergesi olduğunu ortaya koymaktadır. Giysi ve süs unsurları, bireyin sosyal statüsünü, cinsiyetini, yaşını ve mensup olduğu boy ya da topluluğu işaret eden sembolik bir dil işlevi görmüştür. Arkeolojik bulgular, kaya resimleri, Kazak ve Rus kaynakları ile Orta Asya kurganlarından elde edilen tekstil kalıntıları, Türklerin kullandığı dokuma teknikleri, motifler ve malzeme tercihleri hakkında önemli veriler sunmaktadır. Giysilerde kullanılan hayvan üslubu, mitolojik figürler, renk ve desen seçimleri, yalnızca estetik tercih değil; kozmolojik tasavvurun, şaman inanç sisteminin ve toplumsal hiyerarşinin bir yansımasıdır. Özellikle başlıklar, kemerler, takılar ve kaftan türü giysiler, kolektif bellekte kimliğin görsel kodları olarak dikkat çekmektedir. Çalışmada, İslamiyet öncesi Türk giyiminin, günümüz Türk kültüründe hâlen izleri görülebilen güçlü sembolik ve etnografik kodlarıyla bir “kimlik hafızası” işlevi gördüğü sonucuna ulaşılmaktadır. Bu bağlamda makale, Türk kültür tarihinin sürekliliğini anlamak ve modern kimlik inşasında geçmişin izlerini değerlendirmek açısından önemli bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Mesâbîh Şerhlerinin Mukaddimeleri Bağlamında Usûl Geleneği
Bu makalede, İran bölgesi Mesâbîh şerhlerinin mukaddime bölümleri ele alınmaktadır. Bölgede yazılan şerhlerin mukaddime bölümlerinde hadis ki-taplarında yaygın olarak görülmeyen usûl bilgilerinin takdimi dikkat çek-mektedir. Dımaşk-Kâhire gibi bölgelerde ulemânın hadis ilimlerine dair de-rinlemesine nitelikli yayınlar ortaya koyması Şîrâz-Tebrîz gibi çevre bölgele-rin arka planda kalmasına sebep olmuştur. Bu coğrafyada Begavî’nin Mesâbîhu’s-sünne isimli hadis kitabının elde ettiği şöhret beraberinde bu eser üzerine pek çok şerh çalışmasının yapılmasını sağlamıştır. Bu çalışma daha sonra Hint altkıtasındaki hadis şerhlerine de sirâyet eden mukaddimelerdeki usûl bilgilerinin ele alınmasını hedeflemektedir. Çalışmada hem makale hacmini aşmamak adına hem de bu bölge şerhlerinin mukaddime kısımla-rındaki usûl bilgilerinin muhtevalarının geniş olması nedeniyle sınırlama İran bölgesiyle yapılmıştır. Şârihlerin mukaddime bölümlerinde şerhi okuya-cak kişilerin metni daha iyi anlayabilmesi için Mesâbîh’teki ıstılahları merke-ze alarak hadis usûlüne dair muhtasar sayılabilecek bilgiler verdikleri gö-rülmüştür. Bu uygulamanın, bölge şerhlerinde yerleşik bir gelenek hâline geldiği ve Mesâbîh’in özellikle İran bölgesinde yaygın olarak okunan bir ha-dis kitabı olmasıyla yakından ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Türkiye Yüzyılı Maârif Modeli: Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında Değerler Eğitimi Üzerine Bir İnceleme
Eğitimde değer kazandırma; bireyin karakter gelişimini, toplumsal duyarlılığını ve eleştirel düşünme becerilerini destekleyen bütüncül bir gelişimi esas alır. Küreselleşen ve sürekli değişen dünya koşulları, eğitim yaklaşımlarının yeniden yapılandırılmasını zorunlu hale getirmiştir. Türkiye’de millî kimlik, kültürel değerler ve çağın gerektirdiği eleştirel düşünme becerilerini bir arada geliştirmeye yönelik 2023 yılında uygulamaya konulan Türkiye Yüzyılı Maârif Modeli, “Köklerden Geleceğe” vizyonu doğrultusunda sosyal bilgiler dersinde, değerler eğitiminin sistematik olarak yer almasını öngörmektedir. Sosyal bilgiler dersinde yer alan değerler eğitimi, millî kimlik, tarih bilinci, kültürel mirasın korunması ve demokrasi gibi kavramların sistematik olarak işlenmesine olanak tanır. Türkiye Yüzyılı Maârif Modeli’nde bu yaklaşım, öğrencilerin geçmişten günümüze uzanan bilgi ve deneyimlerinin yanı sıra, geleceğe yönelik beceriler geliştirmelerini sağlayacak şekilde yapılandırılmıştır. Bu araştırma, 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı’nda belirlenen değerlerin, öğrenme-öğretme süreçlerine ne boyutta yansıdığını incelemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda araştırmada, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı’nda yer alan değerler eğitimine ilişkin içerikler, ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması ile desenlenmiştir. Araştırmanın verileri konuya ilişkin dokümanlardan derlenmiş ve betimsel analiz tekniği ile çözümlenmiştir. Elde edilen bulgular ışığında; 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı’nda değerlerin kazandırılmasında eleştirel düşünme, problem çözme, iş birliği ve iletişim becerilerinin geliştirilmesine yönelik stratejik pedagojik yaklaşımların benimsendiği tespit edilmiştir. Bazı öğrenme alanlarında, belirlenen değerlerin aktarılma-sına ve öğrenme-öğretme uygulamalarının zenginleştirilmesine yönelik öneriler sunulmuştur.
Güvenlik Pedagojisini Yeniden Düşünmek: Yapay Zekâ ve Siber Çağında Dayanıklılık Temelli Bir Eğitim
Bu çalışma kavramsal model inşası yöntemiyle güvenlik pedagojisinin eğitim bilimlerindeki konumunu yeniden tartışmaya açarak “Güvenlik Pe-dagojisi 2.0” adını verdiğimiz teknoloji temelli ve dayanıklılık odaklı bir öğ-retim modelini önermektedir. Literatürde parçalı biçimde gelişen eleştirel güvenlik pedagojisi, ulusal güvenlik alanında simülasyon temelli yaklaşım-lar ve siber güvenlik farkındalık eğitimleri güvenlik pedagojisinin disiplinler arası doğasını ortaya koymaktadır. Ancak bu yaklaşımlar henüz bütüncül bir kavramsal çerçeveye kavuşmamıştır. Güvenlik eğitimi ve pedagojisi geç-tiğimiz on yıllarda özellikle Batı ülkelerinde kurumsallaşarak gelişmiş, son on yılda ise Türkiye’de açılan yüksek lisans-doktora programları ve lisans programlarında açılan dersler sayesinde giderek daha güncel ve akademik bir boyut kazanmıştır. Bu eğitimlerin pedagojik açıdan kuramsallaştırılması ve uluslararası tartışmalar içerisindeki yerinin netleştirilmesi, alanın ilerle-mesi açısından kritik bir ihtiyaçtır. Makale eleştirel pedagoji, dijital pedagoji ve teknoloji temelli yöntemler olmak üzere üç temel boyutu merkeze almak-tadır. Eleştirel pedagoji, öğrencileri güvenlik bilgisinin aktif üreticisi haline getirmeyi içermektedir. Dijital pedagoji, siber güvenlik, dezenformasyon ve yapay zekâ okuryazarlığını çağdaş temel yetkinlikler arasında tanımlamak-tadır. Son olarak teknoloji temelli yöntemler ise simülasyon, oyunlaştırma ve yapay zekâ destekli öğrenme analitiği ile güvenlik eğitimini daha erişilebilir, etkileşimli ve direnç artırıcı hale getirmektedir. Bu model uluslararası litera-tür ve Türkiye örneğinden hareketle, güvenlik pedagojisinin yalnızca mesle-ki alanlarla sınırlı kalmaması, eğitim bilimlerinin merkezinde yenilikçi bir yaklaşım olarak konumlanması gerektiğini savunmaktadır. “Güvenlik Pe-dagojisi 2.0” hem demokratikleşme ve etik yönelim ilkeleriyle uyumlu hem de dijital çağın gerektirdiği dayanıklılık kapasitesini güçlendiren bir çerçeve sunmaktadır.
Sosyal ve Beşeri Bilimler Eğitimi (Ekonomi, İşletme ve Yönetim Hariç)
“Kant’ın Kadın Algısı” ile “Kant Düşüncesinde Kadın” Ayrımının Gerekliliği Üzerine Metodik Bir Değerlendirme
Bu çalışmanın kapsamı, iki yüzyıldan fazla bir süredir felsefeyi ciddi an-lamda etkilemiş ve şekillendirmiş olan Immanuel Kant'ın kadın hakkındaki görüşlerini araştırmaktır. Bilindiği üzere Batı tarihinin önemli bir kısmında kadın cinsiyet olarak ikinci planda kalmıştır. Sosyal hayatın erkek egemen bir yapı halinde şekillenmesi, kadınların yeterince söz sahibi olamaması do-ğal bir şekilde düşünce ve genel olarak bilim dünyasında da aynı etkiye se-bep olmuştur. Kendisinden önceki düşünceyi ciddi bir eleştiriye tabi tutan ve neredeyse eski tip bir felsefe yapma imkanını ortadan kaldıran Kant’ın, aynı şekilde cinsiyetler arasında süregelen bu haksızlığa ilişkin bir düşünce üret-mesi beklenmektedir. Fakat bu beklentinin Kant’ın yaşadığı dönemde değil son yüzyılda açığa çıktığı da aşikardır. Kuşkusuz Kant’ın düşünce tarihine yaptığı büyük katkı ve birçok alana ilişkin araştırmaları kendisinden sonraki herhangi bir felsefi çalışmada hesaba katılmasını gereklilik haline getirmiştir. Söz konusu gereklilik yapılan felsefe çalışmalar için geçerli olduğu kadar aynı gerekliliğin Kant’a ve Kant düşüncesine de dayatıldığını söyleyebiliriz. Bu sebeple Kant’ın yaşamı ile Kant düşüncesi arasında ilgiler kurulmakta ve açığa çıkan çelişkiler, örtüşmezlikler ya derinleştirilmektedir ya da aşılmaya çalışılmaktadır. Bu çalışma iki yaklaşıma da eklemlenmeme amacı taşımakta olup, Kant’tan neyin beklenebileceği ve neyin beklenemeyeceği ile ilgilen-mektedir. Bu ayrımda belirleyici olan tutumun ise anakronizme düşmemek olduğunu düşünüyoruz. Felsefenin nesnelliği ve evrenselliği her ne kadar anakronizm tartışmasını dışlasa da filozofun yaşamı ile düşüncesi arasında ilgi kurmanın da felsefi bir anakronizm olduğunu düşünüyoruz. Zira filozo-fun yaşamı ile düşüncesi arasında ilgi kurmak felsefeyi öznelliğe ve yerelliğe sürükleyecektir. Dolayısıyla çalışmamız Kant’ın yaşamı ile düşüncesi arasına sınır çizmeyi amaçlayacak ve mevcut çalışmaları da bu açıdan değerlendi-recektir.
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Kapsamında Müzik Eğitiminde Yapay Zekâ Kullanımına Yönelik SWOT Analizi
Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) kapsamında müzik eğitiminde yapay zekâ kullanımına yönelik mevcut du-rumu analiz ederek, bu alandaki güçlü ve zayıf yönleri, karşılaşılan fırsatları ve olası tehditleri mevcut literatür ve ulusal politika belgeleri çerçevesinde ortaya koymaktır. Bu bağlamda Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin Öğretim Programları Ortak Metni esas alınmış; çözümlemeler, söz konusu metinde belirtilen genel ilkeler doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Millî Eği-tim Bakanlığı’nın resmî belgeleri ile 2023–2025 yılları arasında yayımlanmış, doğrudan eğitimde veya özelde müzik eğitiminde yapay zekâ kullanımını ele alan akademik çalışmalar incelenmiştir. SWOT analizi bulguları, yapay zekâ tabanlı müzik eğitiminin TYMM’nin vizyonu ile yüksek düzeyde uyum gösterdiğini ortaya koymaktadır. Güçlü yönler arasında kişiselleştirilmiş öğ-renme deneyimleri, öğrencilerin yaratıcılıklarını destekleme, dijital yetkinlik-lerin geliştirilmesi ve öğretmenlerin iş yükünü azaltma kapasitesi yer almak-tadır. Fırsatlar ise hibrit ve çevrimiçi öğrenme modellerini zenginleştirme, küresel işbirliklerini güçlendirme ve yaşam boyu öğrenmeyi destekleme po-tansiyelini içermektedir. Bununla birlikte, teknolojik altyapı eksiklikleri, eri-şim eşitsizlikleri, insan etkileşiminin azalması, yüzeysel bilgi sağlama, veri gizliliği kaygıları ve telif haklarına ilişkin belirsizlikler zayıf yönler ve tehdit-ler olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak, yapay zekânın müzik eğitimine entegrasyonu, TYMM’nin değer temelli ve kapsayıcı eğitim vizyonunu des-tekleyebilecek fırsatlar sunarken; aynı zamanda dikkatle yönetilmesi gereken etik, pedagojik ve teknolojik sınırlılıkları da beraberinde getirmektedir. Araş-tırma, yapay zekânın müzik eğitimi bağlamındaki olası katkı ve risklerini çok boyutlu biçimde ele alarak, TYMM’nin dijital çağın gereklerine uyum sağlama sürecine ilişkin dengeli bir değerlendirme sunmaktadır.
Çocuk Üniversitesi Farkındalık Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması
Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin çocuk üniversitelerine yönelik farkındalık düzeylerini geçerli ve güvenilir biçimde ölçebilecek bir ölçek ge-liştirmektir. Çocuk üniversiteleri, çocukların erken yaşta bilim, sanat, spor ve kültürle tanışmalarına imkân tanıyan, üstbilişsel beceri ve yaşam boyu öğrenme motivasyonlarını destekleyen önemli okul dışı öğrenme ortamları-dır. Literatürde bu kurumların pedagojik katkıları sıkça vurgulanmasına rağmen, öğretmen farkındalıklarını sistematik olarak değerlendirecek ölçme araçlarının sınırlı olduğu görülmektedir. Araştırma, ölçek geliştirme modeli-ne dayalı nicel bir desende yürütülmüştür. Çalışma grubunu Türkiye’nin Marmara Bölgesi’nde görev yapan toplam 472 öğretmen oluşturmuştur. Açımlayıcı faktör analizi (n=200) ve doğrulayıcı faktör analizi (n=272) için iki ayrı örneklem kullanılmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde literatür tarama-sı, uzman görüşleri ve pilot uygulamalar doğrultusunda 36 maddeden olu-şan madde havuzu oluşturulmuş, kapsam geçerliği sağlanmış ve nihai ölçek 22 maddeye indirgenmiştir. Geçerlik analizlerinde KMO katsayısı (.961) ve Bartlett testi anlamlı çıkmış, açımlayıcı faktör analizi sonucunda üç boyutlu yapı (Bilimsel İlgi Farkındalığı, Uygulamalı Öğrenme Motivasyonu, Üstbiliş-sel Beceriler) elde edilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi, modelin verilerle kabul edilebilir uyum gösterdiğini ortaya koymuştur (χ²/df=2.029, CFI=.957, RMSEA=.062). Güvenirlik analizlerinde Cronbach alfa katsayıları alt boyut-larda .928 ile .936 arasında, ölçeğin geneli için .964 olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak geliştirilen Çocuk Üniversitesi Farkındalık Ölçeği, öğretmenle-rin çocuk üniversitelerinin pedagojik katkılarına ilişkin algılarını değerlen-dirmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı sunmaktadır.
Türkçe Yeterlik Sınavlarının D-AOBM (2020) Örnek Tanımlayıcıları Açısından İncelenmesi
Bu çalışma, Türkiye’de uygulanan Türkçe Yeterlik Sınavları’nı (TYS), Diller için Ortak Başvuru Metni (D-AOBM) kapsamında sunulan dil yeter-likleri açısından incelemeyi amaçlamaktadır. İlgili bağlamda, İstanbul Üni-versitesi DİLMER, Gazi Üniversitesi TÖMER, Hacettepe Üniversitesi TÖMER, Dokuz Eylül Üniversitesi DEDAM ve Sakarya Üniversitesi TÖMER tarafından 2020 yılında gerçekleştirilen TYS’ler örneklem olarak seçilmiş ve D-AOBM’de vurgulanan örnek tanımlayıcılar açısından ince-lenmiştir. Araştırmanın kapsamı ve içeriği gereği nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu doğrultuda, nitel araştırmanın doğasına uygun olarak ça-lışmada kesitsel tarama modeli uygulanmıştır. Ulusal olarak uygulanan Türkçe Yeterlik Sınavları’nın (2020), D-AOBM (2020) ile bağlamsal ilişkileri-ne ilişkin durumsal bir betimleme sunulmaya çalışılmıştır. İlgili bağlamda, söz konusu TYS’ler kapsamında sunulan test maddeleri öncelikle CEFR çer-çevesinde ölçmeyi amaçladıkları dil yeterlikleri açısından içerik analizi yo-luyla incelenmiş ve örnek tanımlayıcı ölçekler, örnek tanımlayıcılar ve ortak öneri seviyeleri açısından çeşitli kategorilere ayrılmıştır. Sonuçlar incelendi-ğinde, söz konusu ölçme araçları kapsamında kullanılan test maddelerinin, D-AOBM ile ilişkili belirli örnek tanımlayıcı ölçekler doğrultusunda belirli örnek tanımlayıcılara doğru bir kümelenme sergilediği ve bu durumun ilgili TYS’lerin kapsam geçerliliğini olumsuz etkilediği sonucuna varılmıştır. İlgili bağlamdan hareketle ölçme araçları kapsamında eşleşme gösteren örnek tanımlayıcı ölçek ve örnek tanımlayıcı çeşitliğinin arttırılması, bir çözüm önerisi olarak ele alınabilir.
Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi (Diğer)
İklim Değişikliği Eğitimine Yönelik Eğitim Programı Uyarlama Becerilerinin Sorgulama Temelli Öğretimle Desteklenmesi
Bu araştırma, öğretmen adaylarının iklim değişikliği eğitimi bağlamında sorgulama temelli etkinlikler planlama ve mevcut eğitim programlarını esnek bir şekilde uyarlama becerilerini geliştirmelerine odaklanmaktadır. Çalışmada kullanılan etkinlik şablonu, “Sorgula, Araştır, İlham Ver” adımlarını temel alarak tasarlanmıştır. Bu yapılandırma, öğretmen adaylarının öğrencilerin aktif katılımını teşvik eden ve sorgulama odaklı bir öğrenme ortamı kurgulamasına yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Süreç boyunca öğretmen adayları, "Merak ediyorum..." soruları geliştirerek ders planlarının başlangıç noktasını oluşturmuş, bu sayede karmaşık çevresel konuları öğrencilerin anlayabileceği somut öğrenme deneyimlerine dö-nüştürmeyi öğrenmişlerdir. Çalışmaya farklı bölümlerinden toplam 57 öğretmen adayı katılmıştır. Katılımcılar, sorgulama temelli etkinlik şablo-nunu kullanarak iklim değişikliği konulu etkinlik planları geliştirmiştir. Bu planlar kontrollü bir eğitim ortamında uygulanmış ve uygulama sonrasında süreç değerlendirilmiştir. Araştırmanın verileri, katılımcıların hazırladığı yazılı etkinlik planları ve uygulama sonrası gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilmiştir. Toplanan veriler beş ana başlık altında incelenmiştir: oluşturulan sorgulama sorularının açıklığı ve programa uygunluğu, sorgulama temelli öğrenme stratejilerinin etkinliklere entegrasyonu, planların uygulanabilirlik düzeyi, öğrenci katılımını artırma potansiyeli ve değerlendirme yöntemlerinin niteliği. Görüşme verileri ise öğretmen adaylarının şablonu kullanma deneyimlerini, karşılaştıkları zor-lukları ve mesleki gelişim süreçlerini anlamaya yönelik tematik olarak analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, etkinlik şablonunun düzenli kullanımı sayesinde öğretmen adaylarının iklim değişikliği gibi disiplinler arası bir ko-nuyu sorgulama temelli ve yerel bağlama uygun bir şekilde ele alma becer-ilerini geliştirdiğini göstermektedir. Katılımcılar, sadece etkinlik hazırla-makla kalmayıp, öğrencilerin anlamlı öğrenme deneyimleri yaşamalarını hedefleyen planlar geliştirdiklerini ifade etmiştir. Ancak programın esnek olmaması, zaman kısıtları ve farklı yaş gruplarına uygunlaştırma konuları sürecin önündeki başlıca engeller olarak belirtilmiştir. Çalışma, öğretmen eğitiminde sorgulama temelli planlama yaklaşımlarının desteklenmesi gerek-tiğini vurgulamaktadır.
Çevre Eğitimi ve Programlarının Geliştirilmesi
Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Politik Okuryazarlık Eğitimi Özyeterliklerinin Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi
Politik okuryazarlık, demokratik toplumların sürdürülebilirliği ve bireylerin etkin yurttaşlık rolleri üstlenebilmeleri açısından merkezi bir öneme sahiptir. Bireylerin politik okuryazarlık yeterliklerinin geliştirilmesi amacıyla eğitim ortamlarında sistematik ve yapılandırılmış uygulamalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu bağlamda okullar, öğrencilerin politik okuryazarlık becerilerini kazanabilecekleri, eleştirel ve katılımcı bir öğrenme ortamı sunacak şekilde kurgulanmalı; öğretmenler ise pedagojik yeterlikleri doğrultusunda bu sürece yön vererek öğrencilerin teorik bilgilerini pratikle ilişkilendirmelerine katkı sağlamalıdır. Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmenlerinin politik okuryazarlık eğitimi özyeterlik düzeylerini belirlemek ve bu düzeylerin çeşitli demografik ve mesleki değişkenler bağlamında farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. Çalışma, tarama modeli kapsamında desenlenmiş olup araştırmanın örneklemini 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Türkiye genelinde görev yapmakta olan 690 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen “Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Politik Okuryazarlık Eğitimi Özyeterlik Ölçeği” kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verileri bağımsız örneklem t testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) teknikleriyle değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, öğretmenlerin genel olarak yüksek düzeyde politik okuryazarlık eğitimi özyeterliğine sahip olduklarını ve cinsiyet, siyaset bilimine ilişkin ders alma, Türkiye’yi ilgilendiren politik konuları konuşma sıklığı, uluslararası politik konuları konuşma sıklığı durumları gibi bazı değişkenler açısından anlamlı farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuştur. Araştırma sonuçları, öğretmenlerin politik okuryazarlık eğitimi konusundaki özyeterlik algılarının öğrencilerin demokratik bilinç ve siyasal katılım becerilerinin gelişiminde belirleyici bir unsur olduğu söylenebilir. Çalışmadan elde edilen bulgular doğrultusunda, öğretmen yetiştirme programlarında politik okuryazarlık odaklı içeriklerin güçlendirilmesi ve öğretmenlerin mesleki gelişim süreçlerinde bu yeterliklerin desteklenmesine yönelik uygulamalara yer verilmesi önerilmektedir. Ayrıca, daha geniş örneklem gruplarında gerçekleştirilecek benzer araştırmalar, bulguların genellenebilirliğini artırma açısından önem arz etmektedir
Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersinde Ahlak Eğitimi ve Eleştirel Düşünme: Kuramsal Temeller ve Uygulama Örnekleri
Bu çalışma, eleştirel düşünme becerisinin ahlak eğitimiyle bütünleştirile-rek Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) derslerinde nasıl işlevsel hâle geti-rilebileceğini kuramsal temelleriyle ortaya koymayı ve uygulama önerileri geliştirmeyi amaçlamaktadır. 21. yüzyıl öğrenme becerileri arasında yer alan eleştirel düşünme, bireylerin çoklu gerçeklikler ve ahlaki karmaşalar içeren bir dünyada bilinçli, sorumlu ve gerekçeli kararlar alabilmeleri açısından temel bir yeterlilik olarak değerlendirilmektedir. DKAB müfredatında yer alan doğruluk, dürüstlük ve adalet gibi değerlerin içselleştirilebilmesi için öğrencilerin sorgulama, muhakeme ve gerekçelendirme becerilerini geliştir-melerine imkân tanıyan yaklaşımların öğretim süreçlerine dâhil edilmesi gerekmektedir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden doküman inceleme-si yöntemiyle yürütülmüştür. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) Ortak Metni ile DKAB öğretim programları (4-12. sınıflar) veri kaynağı olarak kul-lanılmış, elde edilen veriler yönlendirilmiş içerik analizi yöntemiyle çözüm-lenmiştir. Analiz süreci, önceden belirlenen kavramsal bir çerçeve doğrultu-sunda yürütülmüş; “ahlaki muhakeme”, “eleştirel düşünme”, “değer akta-rımı”, “öğrenci merkezli öğrenme” ve “bütüncül insan” kavramları analiz-de rehberlik eden ön temalar olarak kullanılmıştır. Çalışmada, eleştirel dü-şünmenin kuramsal temelleri ile ahlak eğitiminin pedagojik boyutları ilişki-lendirilmiş; DKAB dersinde uygulanabilecek beş farklı ders senaryosu (ahla-ki dilemma, haber analizi, etik hikâye, dramatizasyon ve yazılı gerekçelen-dirme) önerilmiştir. Bu yönüyle araştırma, eleştirel düşünme ve ahlak eğiti-minin bütünleştirilmesine yönelik kuramsal ve uygulamalı bir çerçeve sun-maktadır. Sonuç olarak öğretim programı, öğretmen eğitimi, değerlendirme yöntemleri ve materyal geliştirme alanlarında bütüncül öneriler geliştirilmiş; bu yaklaşımın öğrencilere etik farkındalık, sorumlu yurttaşlık ve toplumsal değer üretimi gibi alanlarda stratejik katkılarda bulunacağı öngörülmüştür.
Sanal Otizm: Erken Çocuklukta Aşırı Ekran Maruziyetinin Gelişimsel Bir Riski
Erken çocukluk döneminde ekran kullanımı, gelişim açısından kritik yılların önemli bir parçası olmuştur. Günümüzde ebeveynler, çocuklarını meşgul etmek amacıyla dijital cihazları bir tür dijital emzik olarak kullanabilmektedir. Çocukların bu yoğun ve kontrolsüz ekran kullanımı birçok soruna neden olmaktadır. Bunlardan biri sanal otizmdir. Sanal otizm, çok küçük yaşlarda yoğun ekran kullanımına maruz kalan çocuklarda, otizm spektrum bozukluğuna benzer belirtilerin ortaya çıkmasıyla tanımlanan gelişimsel bir risk kavramıdır. Bu çalışmada, belirlenen veri tabanlarında virtual autism ve sanal otizm anahtar sözcükleriyle yapılan taramalar sonucunda ulaşılan literatür, içerik analiz yöntemiyle incelenmiştir. Bulgular, sanal otizm kavramının Türkçe literatürde henüz yer almadığını; ancak uluslararası yazında son yıllarda artan biçimde ele alındığını ortaya koymaktadır. Araştırmalar, özellikle üç yaş öncesinde uzun süreli ekran maruziyetinin, dil gelişimi, sosyal iletişim, dikkat süresi ve davranışsal düzenleme gibi gelişimsel alanlarda belirgin gecikmelere yol açabileceğini ortaya koymaktadır. Sanal otizme atfedilen belirtiler arasında göz teması kuramama, isme tepki vermeme, dil gecikmesi ve sosyal etkileşimde zayıflık gibi davranışsal örüntüler yer almaktadır. Bu belirtilerin OSB ile örtüşmesi, kavramın literatürde tartışılmasına yol açmaktadır. Bu açıdan sanal otizm kavramının bilimsel geçerliğine yönelik bazı eleştiriler ve kavramın tanı kategorisi olarak kullanılmasına dair endişeler de tartışılmıştır. Çalışmada ayrıca, sanal otizme yönelik erken müdahale ve önleme stratejileri değerlendirilmiş; erken yaşta ekran kullanımının sınırlandırılması ve ebeveyn-çocuk etkileşimi gibi sosyal etkileşim temelli gelişimsel ortamların sağlanması gerektiği vurgulanmıştır.
Özel Eğitim Öğretmenlerinin Sosyal Bilgiler Dersinin Öğretimine İlişkin Görüşleri
Özel gereksinimli bireylerin bağımsız yaşayabilmesi için sosyal, kültürel, ekonomik beceriler ve coğrafya bilgisi edinmeleri gereklidir. Sosyal bilgiler dersi bu becerilere çerçeve sağlar. Özel eğitim öğretmenlerinin bu sürece ilişkin bakış açıları ve ihtiyaçlarının belirlenmesi kritik öneme sahiptir. Bu çalışmanın amacı, özel eğitim öğretmenlerinin özel gereksinimli öğrencilere sosyal bilgiler öğretimine ilişkin görüşlerini belirlemektir. Araştırma verileri, nitel araştırma yöntemlerinden durum deseni kullanılarak, 2024-2025 eği-tim-öğretim yılında Tokat ilinde bulunan özel eğitim okullarında, araştırma-ya katılmayı kabul eden on özel eğitim öğretmeniyle, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmış, elde edilen veriler içerik analizi ile analiz edilmiştir. Sosyal bilgiler dersinin öğretimi, amaç belirleme, belirlenen amaçlar, kullanılan yöntemler, materyaller, değerlendirme araçları, yaşanan sorunlar ve çözüm önerileri, paydaşlara öneriler olmak üzere sekiz tema altında incelenmiştir. Öğretmenlerin sosyal bilgiler dersinde öğrencilerin yaşadığı bölge ve sosyal kurallara ilişkin amaçlar belirledikleri, doğrudan anlatım yöntemi ve akıllı tahtayı kullandıkları, görsel materyellerden yarar-landıkları, ölçüt bağımlı değerlendirme ve soru-cevap tekniğini kullandıkla-rı, öğrencilerin edindikleri becerileri genelleyememesine ilişkin sorunlar ya-şadıkları bulgularına ulaşılmıştır. Özel eğitim öğretmenlerinin sosyal bilgiler dersinde öğrencilerin ihtiyaçlarını dikkate alarak bireysel amaçlar belirledik-leri, bu amaçların sunumunda görsel ve işitsel öğeleri kullanmanın yanı sıra özel eğitim ve genel eğitimde kullanılan yöntem ve değerlendirme araçlarını kullandıkları görülmektedir. Araştırma sonucunda sosyal bilgiler dersinin her birey için önemli olduğu, özel gereksinimli bireylere öğretiminde farklı yöntemler, materyaller ve değerlendirme araçlarının bir arada kullanılabile-ceği, genelleme sorunlarının giderilmesinde etkileşimli ders içeriklerinin çe-şitlendirilebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Etkililiği kanıtlanmış deneysel ça-lışmalara ve uyarlama kavramına ilişkin hizmet içi eğitimlerin verilmesi önerilebilir.
Arap Dili Öğretiminde Derlem Dilbilim Tabanlı Pedagojik Yaklaşımların Geliştirilmesi: Kuramsal Bir Çerçeve ve Uygulama Önerileri
Bu makale, Arapçanın yabancı dil olarak öğretiminde karşılaşılan so-runlara, özellikle diglossia (işlevsel dil ikiliği) ve doğal dil verilerine dayalı öğretim materyallerinin sınırlılığına bir çözüm olarak derlem dilbilim tabanlı pedagojik yaklaşımların potansiyelini incelemektedir. Çalışma, Arapçanın küresel önemine rağmen öğretiminde yaşanan zorlukları vurgulayarak baş-lamakta, ardından derlem dilbilimin dilin gerçek kullanım verilerine dayalı ampirik bir metodoloji olarak dil eğitimine getirdiği yenilikleri açıklamakta-dır. Geleneksel gramer-çeviri yönteminin iletişimsel yetersizliği ve modern yaklaşımların Arapçanın özgün yapısı karşısındaki sınırları, kanıta dayalı yeni modellere olan ihtiyacı ortaya koymaktadır. Bu ihtiyaca bir cevap ola-rak makale, Arapçanın doğasına uygun, çok katmanlı (Modern Standart Arapça, lehçeler, özel amaçlı metinler ve öğrenci metinleri) bir derlem mi-marisi üzerine kurulu kuramsal bir çerçeve sunmaktadır. Bu çerçeve, derlem verilerinin sıklık listeleri, eşdizimlilik analizleri ve Veri Güdümlü Öğrenme (VGÖ) gibi tekniklerle sözcük bilgisi, dilbilgisi, telaffuz ve kültürel yeterlilik öğretiminde nasıl kullanılabileceğini detaylandırmaktadır. Teoriyi pratiğe dökmek amacıyla, öğretmenler için ders materyali geliştirme ve ispata dayalı geri bildirim verme; öğrenciler için özerk öğrenme ve kendi dilsel gelişimle-rini analiz etme; müfredat geliştiriciler için ise sıklık temelli ve doğal dil veri-lerine dayalı materyallere dayalı programlar tasarlama gibi somut uygulama önerileri sunulmaktadır. Sonuç olarak çalışma, derlem dilbilimin Arapça öğretimini öğreticinin sezgilerine dayalı bir uygulama alanından, ampirik verilere dayalı bir bilimsel sürece dönüştürme potansiyelini vurgulamakta ve alanda gelecekteki araştırmalar için Arapça öğrenci derlemlerinin oluştu-rulması, deneysel çalışmaların yapılması ve öğretmen eğitim programlarının geliştirilmesi gibi yönelimlere işaret etmektedir. Bu yaklaşım, Arapça öğreti-mini daha otantik, etkili ve öğrenci merkezli bir sürece dönüştürmek için bütüncül bir yol haritası sunmaktadır.
Steam Platformunda Dijital Oyunlarla Öğrenme: Medya ve İletişim Perspektifinden Nicel Bir Analiz
Bu çalışma, dijital oyunların eğitim süreçlerindeki rolünü medya ve ileti-şim perspektifinden ele alarak Steam platformu özelinde incelemeyi amaç-lamaktadır. Araştırmanın temel çıkış noktası, oyunların yalnızca eğlence ara-cı değil; aynı zamanda öğrenmeyi destekleyen ve yeni medya ortamlarında bireyler arası etkileşimi dönüştüren bir araç olarak işlev görmesidir. Çalışma kapsamında 150 oyundan oluşan örneklem üzerinden eğitim temalı oyunla-rın kullanıcı değerlendirmeleri, türleri, etiketleri ve etkileşim biçimleri incelen-miştir. Nicel araştırma deseni çerçevesinde betimsel istatistikler, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü ANOVA, ki-kare bağımsızlık testi ve çoklu doğru-sal regresyon analizleri uygulanmıştır. Bulgular, eğitim etiketi taşıyan oyun-larla taşımayan oyunlar arasında kullanıcı değerlendirmeleri açısından an-lamlı bir farklılık olmadığını göstermiştir. Bununla birlikte türler arasında kısmi farklılıkların bulunduğu, özellikle bulmaca türündeki oyunların diğer türlere göre daha yüksek olumlu geri bildirim aldığı tespit edilmiştir. Regres-yon analizinde ise eğitim etiketi, oyun türü, etkileşim tipi, yayın yılı ve fiyat gibi değişkenlerin pozitif kullanıcı yorum oranlarını açıklamada sınırlı etkiye sahip olduğu ortaya konmuştur. Bu sonuç, oyunların eğitimdeki katkısının tek boyutlu bir ölçütle değerlendirilemeyeceğini, çok boyutlu faktörlerin bir-likte incelenmesi gerektiğini göstermektedir. Araştırma, dijital oyunların yal-nızca formal eğitim ortamlarında değil; informal öğrenme, medya okuryazar-lığı ve katılımcı kültür bağlamında da ele alınması gerektiğini vurgulamak-tadır. Çalışma, Türkiye’de bu alandaki artan akademik ilgiyi desteklerken, uluslararası kuramsal çerçeveyle birlikte oyun tabanlı öğrenme yaklaşımları-na yeni bir bakış sunmaktadır. Sonuç olarak dijital oyunlar, medya ve ileti-şim disipliniyle bütünleşik biçimde ele alındığında eğitim araştırmaları için güçlü bir potansiyel taşımaktadır.
Öğretmenlerin Çok Dillilik ve Diller Arası Geçiş Hakkındaki İnançları ve Görüşleri
Bu nitel çalışma, Türk ilkokul, ortaokul ve lise ortamlarında yabancı dil öğretmenlerinin diller arası geçiş kullanımına ilişkin görüşlerini, inançlarını ve uygulamalarını incelemektedir. Tematik analiz kullanarak yapılan bu çalışma, öğretmenlerin diller arası geçiş kullanımının eğitimsel faydalarını nasıl gördüklerini ve kurumların sınıfta kullanımını ne ölçüde ko-laylaştırdığını veya engellediğini araştırmaktadır. Sonuçlara göre, diller arası geçiş kullanımının öğrenci katılımını ve motivasyonunu artırmada büyük bir katkısı bulunmaktadır. Öğretmenler, öğrencilere yabancı bir dile ek olarak kendi ana dillerinde (L1) eğitim vermenin daha sıcak ve teşvik edici bir öğrenme ortamı yarattığını, mevcut bilgiyi güçlendirdiğini ve uzun süreli hafızayı teşvik ettiğini belirtmiştir. Bununla birlikte, çalışma aynı zamanda öğretmenlerin diller arası geçiş eğitimi eksikliği, çok dilli pedagojilere ku-rumsal muhalefet ve yalnızca İngilizce düzenlemelerine bağlılık gibi bazı önemli engellere de işaret etmektedir. Bu zorluklara rağmen, çok sayıda katılımcı çeviri dil kullanımını çalışmalarına entegre etmeye istekli olduklarını ve avantajlarının daha fazla farkına vardıklarını söylemiştir. Diller arası geçiş bağlama duyarlı olmasına rağmen, sonuçlar uluslararası literatürle tutarlı olmakla birlikte, bu çalışma Türkiye'de yabancı dil derslerine, diller arası geçişin başarılı bir şekilde dahil edilmesini kolaylaştırmak için müfredat değişikliğinin, mesleki gelişimin ve kurumsal desteğin gerekliliğini vurgula-maktadır.
Fen, Matematik, Sanat ve Teknoloji (FMST) Eğitimi Tezsiz Yüksek Lisans Programına İlişkin Öğrenci Görüşlerinin İncelenmesi
Bu çalışma, Türkiye’nin İç Anadolu Bölgesinde bulunan bir üniversitede Fen, Matematik, Sanat ve Teknoloji (FMST) tezsiz yüksek lisans programını tamamlamış öğrencilerin bu tezsiz yüksek lisans programına ilişkin görüşlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma yöntemi desenlerinden durum çalışması kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim-öğretim yılında FMST tezsiz yüksek lisans programında öğrenim gören 34 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma, 2023-2024 eğitim-öğretim yılı bahar dönemi dönem sonunda gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından hazırlanan kişisel bilgi formu ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde nitel veri analizi tekniklerinden içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda, öğrencilerin FMST tezsiz yüksek lisans programına başvurma gerekçelerinin büyük ölçüde kişisel gelişim hedeflerine ulaşma, mesleki yetkinliklerini artırma arzusu ve sınıf içi öğretim uygulamalarını daha etkili ve verimli hale getirme isteğiyle şekillendiği belirlenmiştir. Katılımcılar, özellikle öğretmenlik mesleğinde daha donanımlı bireyler olabilmek ve öğrencilere daha nitelikli öğrenme süreci ve ortamı sunabilmek amacıyla bu programa yöneldiklerini ifade etmişlerdir. Ayrıca FMST eğitiminin katılımcılara disiplinlerarası bir bakış açısı kazandırdığı, farklı alanları bir araya getiren bütüncül bir yaklaşım sunduğu ve bu yönüyle öğrencilerin 21. yüzyıl becerilerinin gelişimine katkı sağladığı tespit edilmiştir. Genel olarak değerlendirildiğinde, FMST tezsiz yüksek lisans programının, katılımcıların disiplinlerarası bilgi ve becerilerini güçlendirmede etki-li bir rol oynadığı ve onların bireysel ve mesleki gelişimlerine anlamlı düzeyde katkı sunduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Fen matematik sanat ve teknoloji eğitimi (FMST)
Hadis, Eğitim ve Kimlik: İmam el-Nevevî’nin Kırk Hadis’inin Malezya Ulusal Müfredatına Entegrasyonu Üzerine Bir İnceleme
Bu makale, İmam el-Nevevî’nin Kırk Hadis’inin Malezya ulusal eğitim müfredatına entegrasyon sürecini incelemektedir. Makale, İslamî eğitimin ulusal kimlik inşasındaki rolünü hadis ekseninde ele almakta olup 2023 yı-lında başlatılan ve 2024-2025 eğitim-öğretim döneminde uygulamaya konu-lan “Kırk Hadis Projesi”ne (Penghayatan Hadis 40) odaklanmaktadır. Bu proje, JAKIM (Jabatan Kemajuan Islam Malaysia) olarak anılan “Malezya İs-lam Gelişim Dairesi”nin iş birliğiyle Malezya Eğitim Bakanlığı nezdindeki okullarda ülke genelinde yürütülmektedir. Sonuç bölümünde, projenin etki-sine ilişkin (etki ölçümünün yokluğu, uygulamanın sahadaki yansımaları) değerlendirmelerle birlikte; öğrenci tutum anketleri, disiplin istatistiklerinin takibi, öğretmen yeterliklerinin hizmet içi değerlendirilmesi ve ortak değer temelli tamamlayıcı modüllerin geliştirilmesi gibi öneriler sunulmuştur. Ça-lışmanın kapsamı yalnızca temel eğitimle sınırlı kalmayıp Malezya’nın çeşitli üniversitelerindeki hadis eğitiminin yapısı ve yöntemleriyle bu ve benzeri projelere zemin hazırlayıp katkı sağlaması bakımından hadis öğreniminin akademik yönden ne durumda olduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araş-tırmanın amacı, hadis eğitiminin bir eğitim-öğretim materyali olmasının öte-sinde kimlik ve değer inşası aracı olarak kullanılma biçimini ortaya koymak-tır. Bununla birlikte bu ve benzer içerikli projelerin olası problemleri de ma-kalede analiz edilmektedir. Çalışmada yöntem olarak nitel araştırma esas alınmakta olup doküman incelemesi yoluyla resmî raporlar, müfredat belge-leri ve akademik kaynaklar incelenmektedir. Bu çalışma, “Kırk Hadis Proje-si” ile ulusal kimlik inşası arasındaki ilişkiyi kapsamlı biçimde ele alan litera-türdeki muhtemelen tek örnektir.
Ebü’l-‘Atâhiyye, İbnü’r-Rûmî ve Mütenebbî Örneğinde Abbâsî Dönemi Şiirlerinde Sosyo-Kültürel Yabancılaşmanın Yansımaları -Sosyolojik Bir İnceleme
Bu çalışma, Abbasî dönemi Arap şiirinde görülen sosyo-kültürel yaban-cılaşma konusunu, her biri farklı bir boyutta ele alan Ebu'l-‘Ebü’l-‘Atâhiyye, İbnü’r-Rûmî ve Mütenebbî’nin şiirleri üzerinden ele almaktadır. Araştırma; Ebu’l-‘Atahiyye’nin, psikolojik yabancılaşmayı ifade eden tefekkür ve mür-tedilik unsurlarını taşıyan beyitleri, İbnü’r-Rûmî, çoğunlukla siyasi yabancı-laşmayı dile getiren toplumsal şiirleri ile ahlaki yozlaşmanın bir yansıması olarak Mütenebbî'nin şiirlerini farklı boyutları ile ortaya koymaktadır. Ça-lışmada, seçilen şiirler titizlikle incelenmiş, ele alınan şairlerin hayatları ile bulundukları sosyo-kültürel çevre karşılaştırmalı olarak analiz edilmiş ve bilim edebiyat ve kültürel açıdan doruk noktasında olan bu dönemde sosyo-kültürel yabancılaşma ele alınmıştır. Çalışma kapsamında; toplumsal bağla-rın, ahlaki felsefenin ve ağıt gibi unsurların şiirdeki yansımaları ele alınmış, Abbasî dönemde sosyo-kültürel yabancılaşmanın edebiyat üzerindeki önemi vurgulanmıştır. Makalenin temel amaçlarından biri de her bir şairin ele alı-nan konuya yönelik özgün yaklaşımının, insan faktörü üzerindeki katkıları-nı ortaya çıkararak klasik Arap şiiri bağlamında bilgi birikimini zenginleş-tirmektir. Çalışma metot olarak; edebi eleştiri ile tarihsel yaklaşımı harman-layan nitel bir analiz yöntemine dayanmakta olup şairlerin bulundukları çevre ve kullandıkları dilin ışığında sağlam temellere dayalı yorumlar sunmaktadır.
Yedi Harf Rivayetlerinin Söylem Analizi Yöntemiyle İncelenmesi
Bu çalışmada kıraat ilminin temel meselelerinden biri olan yedi harf (ahrufu’s-seb‘a) ile ilgili rivayetler “söylem analizi” tekniğiyle ele alınmıştır. Söylem analizi, söylemi içinde üretildiği sosyal ve psikolojik bağlamı ve etki-leyen tüm şartları göz önüne alarak algılamayı, yorumlamayı ve değerlen-dirmeyi hedefleyen nitel bir araştırma yöntemidir. Yedi harf olgusu kıraat ilminin temel problemlerinden birini oluşturmakta ve yedi harfin mahiyetiy-le alakalı birbirinden farklı görüşler bulunmaktadır. Bu çalışma, başta psiko-loji ve sosyal psikoloji olmak üzere sosyal bilimlerin çeşitli alanlarında son zamanlarda sıklıkla kullanılmaya başlanan “söylem analizi” yöntemiyle ve yedi harf konusuyla ilgili belli başlı rivayetlerle sınırlıdır. Bu yöntem saye-sinde söz konusu rivayetlerin değerlendirilmesinde psikoloji de devreye so-kulmuş olacak ve rivayetlerin yorumuna yeni bakış açısı kazandırılacaktır. Ulaşabildiğimiz kadarıyla bu yöntem Kur’ân-ı Kerim Okuma ve Kıraat İlmi alanında daha önce kullanılmamıştır. Söylem analizinin ilk defa kullanılmış olmasının ilgili alana katkı sağlayacağı umulmaktadır. Araştırma multi-disipliner bir çalışma olup başta kıraat olmak üzere çeşitli İslam bilimleri ve din psikolojisi açısından önem arz etmektedir. Bu çalışmanın, Temel İslam Bilimleri alanında rivayet merkezli yapılacak diğer çalışmalara kapı arala-yacağı ve fayda sağlayacağı da beklenmektedir. Yapılan söylem analizi so-nucunda anlaşılmaktadırki Hz. Muhammed (s.a.v.) ile Cebrâil arasında ge-çen diyaloğun aktarıldığı rivayetlerde Nebî, ümmetindeki okuma zorluğu çekeceğini düşündüğü kişiler için Cebrâil aracılığıyla Allah’tan ruhsat iste-miştir. Allah’ın verdiği bu ruhsat iki harften başlayarak yedi harfe ulaşmış-tır. Sahâbîler arasında geçen ve tartışmanın neticeye ulaşması adına Hz. Peygamber’e başvurulan diğer rivayetler ise kıraatte otorite bir sahâbî ile çok tanınmayan ve hatta ismi bile zikredilmeyen sahâbîlerin okuyuşları arasın-daki ihtilafı ele almaktadır. Kıraatte otorite olan sahâbînin yanlış olarak de-ğerlendirdiği okuyuş Hz. Peygamber’e aktarılmıştır. O, farklı okuyuşları yedi harf ruhsatı kapsamında değerlendirerek onaylamış ve bu konularda ihtilaf yaşamamaları hususunda onları uyarmıştır. Dolayısıyla bu rivayetler söylem analiziyle incelendiğinde yedi harf ruhsatının okuma kolaylığı getirdiği ve Hz. Peygamber zamanında yaşanan ihtilafların bu ruhsatla çözüldüğü an-laşılmaktadır. Kur’ân-ı Kerim’in çoğaltılmasına vesile olan süreçte yaşanan-lar da onun bu konuda gösterdiği titizliğin gerekliliğini göstermektedir.