İslamiyet Öncesi Türk Giyim-Kuşamında Kimlik, Sembolizm ve Etnografik Kodlar

Throughout history, Turks have been among the prominent civilizations of the Eurasian geography due to their rich cultural heritage and artistic production. Clothing constitutes an important part of this cultural accumulation. This study examines the clothing practices of pre-Islamic Turks within the context of identity formation, symbolism, and ethnographic codes. The conditions of steppe life, economic activities, belief systems, and social structure reveal that clothing is not merely a functional element but also an indicator of identity and belonging. Clothing and decorative elements have served as a symbolic language indicating an individual's social status, gender, age, and the tribe or community to which they belong. Archaeological findings, rock paintings, Kazakh and Russian sources, and textile remains obtained from Central Asian kurgans provide important data on the weaving techniques, motifs, and material preferences used by the Turks. The animal styles, mythological figures, color and pattern choices used in clothing are not merely aesthetic preferences; they are a reflection of cosmological conception, the shamanic belief system, and social hierarchy. Headwear, belts, jewelry, and caftan-type garments, in particular, stand out as visual codes of identity in the collective memory. The study concludes that pre-Islamic Turkish clothing served as a “memory of identity” with its powerful symbolic and ethnographic codes, traces of which can still be seen in today's Turkish culture. In this context, the article aims to make an important contribution to understanding the continuity of Turkish cultural history and evaluating the traces of the past in the construction of modern identity.

Türkler tarih boyunca sahip oldukları zengin kültürel miras ve sanatsal üretimleriyle Avrasya coğrafyasının önemli uygarlıkları arasında yer almıştır. Bu kültürel birikimin önemli bir parçasını ise giyim-kuşam oluşturmaktadır. Bu çalışma, İslamiyet öncesi Türklerin giyim-kuşam pratiklerini kimlik, sembolizm ve etnografik kodlar bağlamında incelemektedir. Bozkır yaşamının koşulları, ekonomik faaliyetler, inanç sistemleri ve toplumsal yapılanma, giyimin yalnızca işlevsel bir unsur değil; aynı zamanda kimlik ve aidiyetin göstergesi olduğunu ortaya koymaktadır. Giysi ve süs unsurları, bireyin sosyal statüsünü, cinsiyetini, yaşını ve mensup olduğu boy ya da topluluğu işaret eden sembolik bir dil işlevi görmüştür. Arkeolojik bulgular, kaya resimleri, Kazak ve Rus kaynakları ile Orta Asya kurganlarından elde edilen tekstil kalıntıları, Türklerin kullandığı dokuma teknikleri, motifler ve malzeme tercihleri hakkında önemli veriler sunmaktadır. Giysilerde kullanılan hayvan üslubu, mitolojik figürler, renk ve desen seçimleri, yalnızca estetik tercih değil; kozmolojik tasavvurun, şaman inanç sisteminin ve toplumsal hiyerarşinin bir yansımasıdır. Özellikle başlıklar, kemerler, takılar ve kaftan türü giysiler, kolektif bellekte kimliğin görsel kodları olarak dikkat çekmektedir. Çalışmada, İslamiyet öncesi Türk giyiminin, günümüz Türk kültüründe hâlen izleri görülebilen güçlü sembolik ve etnografik kodlarıyla bir “kimlik hafızası” işlevi gördüğü sonucuna ulaşılmaktadır. Bu bağlamda makale, Türk kültür tarihinin sürekliliğini anlamak ve modern kimlik inşasında geçmişin izlerini değerlendirmek açısından önemli bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.