Tarâbîşî’nin Hadis Rivayet Tarihi ile İlgili Bazı Görüşlerinin Tenkidi ve Değerlendirilmesi

The Prophet Muhammad and his hadiths have attracted the attention not only of Muslims but also of non-Muslim scholars, resulting in a considerable body of research. Numerous articles and theses examine the critiques and assessments of hadith offered by non-Muslim researchers. In this context, the present study analyzes the views of Georges Tarâbîshî (d. 2016), a non-Muslim intellectual, as expressed in his work Min Islâmi’l-Qur’ān ilâ Islâmi’l-Hadîth, focusing specifically on his approach to the science of hadith. Tarâbîshî’s claims regarding the history of hadith transmission—namely, that hadiths increased quantitatively over time and that the establishment of the isnād system led to the neglect of textual criticism—are critically evaluated. The findings indicate that the number of hadiths in the early period remained approximately five thousand, based on both classical sources and contempo-rary digital databases, and that the number of non-duplicate hadiths found in later hadith collections corresponds closely to this figure. Furthermore, Tarâbîshî’s assertion that textual criticism was entirely disregarded does not align with historical evidence; rather, textual scrutiny was practiced from the time of the Companions. These results demonstrate that Tarâbîshî’s evalua-tions parallel, in many respects, the approaches of Orientalists such as Goldziher, Schacht, and Juynboll.

Hz. Peygamber (s.a.s.) ve hadisleri, yalnızca Müslümanların değil, gayri-müslim araştırmacıların da dikkatini çekmiş; bu alanda pek çok çalışma ya-pılmıştır. Gayrimüslim araştırmacıların hadis hakkındaki tenkit ve değerlen-dirmelerini inceleyen çok sayıda makale ve tez bulunmaktadır. Bu araştırma da benzer şekilde, Müslüman olmayan bir düşünür olan Georges Tarâbîşî’nin (ö. 2016) Min İslâmi’l-Kur’ân ilâ İslâmi’l-hadîs adlı eserindeki hadis ilmine yöne-lik görüşlerini ele almaktadır. Tarâbîşî’nin, hadis rivayet tarihine dair ileri sür-düğü; tarihsel süreçte hadislerin niceliksel olarak arttığı ve isnâd sisteminin yerleşmesiyle metin tenkidinin ihmal edildiği şeklindeki iddiaları değerlendi-rilmiştir. Araştırmada, erken dönem hadis sayılarının hem klasik kaynaklar hem de çağdaş dijital veri tabanları ışığında yaklaşık beş bin civarında sabit kaldığı; sonraki dönem hadis koleksiyonlarında yer alan gayr-i mükerrer riva-yetlerin de bu sayıya yakın olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Tarâbîşî’nin metin tenkidinin tamamen göz ardı edildiği iddiasının tarihsel verilerle örtüşmediği; bilakis metin tetkiki uygulamalarının sahâbe döneminden itibaren mevcut olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgular, Tarâbîşî’nin değerlendirmelerinin birçok yönüyle Goldziher, Schacht ve Juynboll gibi oryantalistlerin yaklaşımla-rıyla paralellik gösterdiğini ortaya koymaktadır.